Naukowe badania

Prezentacja badań pola elektrycznego wytwarzanego przez organizm człowieka

Chęć poznania

Pracując jako lekarz medycyny chińskiej, od samego początku mojej kariery terapeutycznej starałem się zrozumieć charakter zjawisk zachodzących podczas wykonywania zabiegów akupunktury oraz ćwiczeń i oddziaływań Qigong. Związane są one nieodłącznie z pojęciem energii qi. Uporczywie narzucały mi się pytania, czy qi jest określeniem filozoficznym, przyjętym przez filozofów Wschodu jako model tłumaczący występujące w przyrodzie, niezrozumiałe dla nich zjawiska, czy tez jest to określenie rzeczywistych a nieznanych dotąd procesów energetycznych w komórkach, narządach i całych organizmach.

Obserwacje wielu funkcji życiowych i kliniczne doświadczenia prowadzone przez lekarzy na Wschodzie od wielu stuleci skłaniają mnie ku temu drugiemu poglądowi. Im dłużej zastanawiałem się nad problematyką medycyny wschodniej, tym trudniej było mi zaakceptować teorię energii qi jako filozoficznego dogmatu. Moje własne kliniczne doświadczenia i przekonywujące odczucia poddawane były krytycznym uwagom nie tylko kolegów medyków, ale również i innych dyskutantów, którzy często wprost naśmiewali się, traktując temat jako zupełnie niepoważny.

Olbrzymia chęć pogłębienia własnej wiedzy, dokumentowania doświadczeń i odczuć oraz próby tłumaczenia zjawisk uzdrawiania przez tzw. uzdrowicieli, stały się motorem wszczęcia badań i poszukiwań naukowych dowodów. Celem tych badań było na początku sprawdzenie możliwości rejestracji przez żywy organizm energii zwanej energią qi. Przedsięwzięcie to okazało się niełatwe. Zafascynowany teoriami profesora W. Sedlaka* a przede wszystkim teorią o istnieniu piątego stanu materii nazwanej przez profesora ”bioplazmą” oraz o jej elektromagnetycznej architekturze, szukałem uparcie specjalistów zajmujących się badaniami w tej dziedzinie.

Wiadomo nam dzisiaj, że organizm człowieka jest źródłem wielu rodzajów pól i promieniowań fizycznych. Niektóre spośród nich są już dobrze poznane i znajdują zastosowanie w medycynie. Na przykład magnetokardiografia (MCG) to pomiary pola magnetycznego serca, termografia to pomiary promieniowania podczerwonego: ma ona zastosowanie w diagnostyce nowotworów.

Inne emisje pochodzące z żywych organizmów jak na przykład ultra słaba emisja fotonowa, infradźwięki czy pole elektryczne są jeszcze mało poznane. Energię qi, tajemniczą, uniwersalną energię regulującą procesy życiowe trudno jest tylko utożsamiać z polem magnetycznym czy też z emisją podczerwieni i kilkoma innymi jeszcze znanymi już czynnikami fizycznymi. Wystarczą po temu proste czasem eksperymenty. Wieloletnie obserwacje sposobów przekazywania energii qi pomiędzy terapeutą a pacjentem oraz warunków w jakich się to odbywa nasunęły przypuszczenia, że nośnikiem informacji może być pole elektryczne. Ta hipoteza znajdowała częściowe oparcie w pracach prof. W. Sedlaka.

Zarys historyczny

Zupełnie przypadkowo, w roku 1986, poprzez jedną z moich studentek nawiązałem kontakt z profesorem E. Ziobro z Politechniki Wrocławskiej. Dwuletnia praca i nieudane wówczas próby pomiarów pola elektrycznego nie odebrały mi jednak nadziei na możliwość skutecznego dokonania pomiaru pola wytwarzanego przez ludzki organizm. Ciągłe poszukiwania badaczy w tej dziedzinie doprowadziły do nawiązania kontaktu z dr Janem A. Szymańskim.

W roku 1988 w Vellinge w Szwecji, po długich i intensywnych dyskusjach z Janem A. Szymańskim i Zbigniewem Garnuszewskim rozpoczęliśmy wspólną pracę badawczą. Celem i zamiarem naszych badań stało się opracowanie metody badawczej i budowa nowego rodzaju elektronicznej aparatury pomiarowej z możliwością zastosowania jej w diagnostyce medycznej. Przed podjęciem naszej współpracy, już w roku 1977 na Uniwersytecie Wrocławskim, J.A. Szymański zajmował się badaniami pola elektrycznego (PE) żywych organizmów. W 1987 roku obronił pracę doktorską na Akademii Rolniczej w Krakowie, uzyskując tytuł doktora nauk przyrodniczych. Wspólne badania były prowadzone od 1988 roku w laboratorium w Vellinge, a od 1989 roku również w Warszawie pod osobistym kierunkiem profesora medycyny Zbigniewa Garnuszewskiego aż do jego śmierci w r. 1997.

Powinniśmy zwrócić uwagę, że przedstawiony powyżej pomysł dokonywania pomiarów pola elektrycznego nie jest ideą zupełnie nową. W ciągu ostatnich 50 lat w kilku krajach opublikowano wyniki badań PE zwierząt i człowieka. W minionych latach powstało też kilka patentów aparatury służącej do takich badań. Nie znalazły one jednak praktycznego zastosowania, gdyż nie dawały dokładnych wyników. Były to urządzenia trudne w obsłudze, niepewne w działaniu i z tych względów nie nadawały się do praktycznych zastosowań *2.

Kontaktowe pomiary elektrycznej aktywności narządów wewnętrznych tj. serca, mięśni i mózgu znajdują natomiast zastosowanie w medycynie od prawie stu lat. Są to : elektrokardiografia (ECG ), elektromiografia ( EMG ) oraz elektroencefalografia (EEG ). W badaniach tych stosuje się elektrody płaskie, stykające się z powierzchnią skóry lub igłowe, wkłuwane w ciało. Ta aparatura pomiarowa pozwala rejestrować bardzo małe napięcia, powstające podczas przepływu prądów jonowych i elektronowych w badanym obiekcie. Przełomu w dziedzinie badania pól elektrycznych dokonał w roku 1947 Lorente de No *3. Wykrył on zmienne pole elektryczne wokół pobudzonego nerwu. Udoskonalona technika pomiarowa umożliwiła badaczom rosyjskim ( Gulajew i wsp.,1968 *4 ) rejestrowanie pola elektrycznego, wytwarzanego przez nerwy i mięśnie z odległości nawet 25 centymetrów od badanego obiektu. Również badacze amerykańscy ( Richardson, Keefe w l970 r.) zapisali zmienne pole elektryczne wytwarzane przez pracujące serce.

Badania z tego okresu nie przynosiły jednak przekonujących i powtarzalnych wyników. Obecnie można podsumować ten okres jako związany z problemami metodycznymi i technicznymi. Elektroniczne urządzenia tamtych czasów nie umożliwiały wykonywania dokładnych pomiarów subtelnego pola elektrycznego wytwarzanego przez organizmy żywe.
Rzecz w tym, że PE występujące w pobliżu żywych obiektów jest bardzo słabe. Pole elektryczne wytwarzane przez serce człowieka w odległości 5 centymetrów od ciała jest kilkaset razy słabsze niż zewnętrzne zakłócenia elektryczne, pochodzące głównie z sieci elektrycznej 220 V, 50 Hz. Stąd wynika konieczność prowadzenia badań w ekranowanych pomieszczeniach, tzw. klatkach Faradaya i stosowanie specjalnych technik pomiarowych.
W roku 1970 rosyjski badacz E. Kulin stwierdził, że organizm wytwarza jeszcze jeden rodzaj elektryczności. Jest to elektryczność statyczna, a ściślej quasi statyczna. Jej źródłem jest naturalna polaryzacja elektryczna tkanek. Organizm żywy jest zbudowany ze struktur uporządkowanych np. błony komórkowe, błona kolagenu, komórki mięśniowe i kości. Ładunki elektryczne ich molekuł sumują się i tworzą na powierzchni skóry obszary o potencjałach od – 10 V do + 10 V.

Powolne wahania tych potencjałów w czasie a w ślad za nimi i pola elektrostatycznego ( PES ) zachodzą na skutek zmian metabolizmu w tkankach oraz efektów piezo i piroelektrycznych. Potencjałów tych nie można zmierzyć metodami kontaktowymi, gdyż wywołują je tzw. ładunki związane, unieruchomione. Wykryć je i zmierzyć można tylko badając PE, które wytwarzają w swoim otoczeniu. Ponieważ organizm żywy nie jest układem stabilnym, niezmiennym, dlatego też badając wytwarzane przez niego PES stwierdza się, ze jest ono różne w różnych miejscach ciała oraz u różnych osób i zmienia się powoli w czasie. Stąd też nazwa: quasi stałe pole elektryczne. Ta różnorodność jest źródłem informacji, których poznanie może mieć wielkie znaczenie dla diagnostyki medycznej i rozwoju nowych metod terapeutycznych.

Jan. A. Szymański w latach 1983 – 1987 prowadził we Wrocławiu badania zmiennego pola elektrycznego i quasi stałego pola elektrycznego generowanego przez kilku polskich bioenergoterapeutów. Następnie wspólnie ze Zbigniewem Garnuszewskim i Janem A. Szymańskim kontynuowałem te prace w Qigong Center w Vellinge w Szwecji oraz w Stołecznym Centrum Akupunktury w Warszawie, badając pacjentów, uczniów i mistrzów Qigongu. Obecnie badania pod kierownictwem dr Jana A. Szymańskiego są prowadzone przede wszystkim w Centrum CesamQ w Malmo.

Akupunktura i medyczny Qigong poddane próbom badań

Według medycyny chińskiej akupunktura jest metodą regulującą przepływ energii qi w organizmie. Energia qi wypełnia cały organizm. Zorganizowana w system krążenia przepływa zagęszczona w meridianach, łącząc poprzez punkty akupunktury wnętrze organizmu z otoczeniem. W odróżnieniu od bioenergoterapii europejskiej i innych metod uzdrawiania, proces występujący w zaawansowanych zabiegach medycznego Qigongu nie jest spontanicznym wytwarzaniem jakiejś ogólnej energii uzdrawiającej. System leczniczy oparty na wiedzy Qigong jest kompleksowo rozwinięty i bazuje na umiejętności wytwarzania przez mistrzów Qigongu różnych rodzajów energii qi w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta. Specjalnie dobrane systemy ćwiczeń mistrzów Qigongu uruchamiają energię w wybranych meridianach i pozwalają nią sterować w zależności od potrzeby.

Opierając się na tych stwierdzeniach podjęliśmy nasze badania.

Aparatura pomiarowa
Ryc.1 Schemat blokowy aparatury pomiarowej

Budowane przez nas prototypy aparatów badawczych służą do bezkontaktowego odbioru a następnie rejestracji pól elektrycznych wytwarzanych przez organizm człowieka. Sygnały są odbierane przez antenę umieszczoną w odległości kilku centymetrów od skóry a następnie wzmacniane przez odpowiednie układy elektroniczne. Schemat blokowy aparatury pomiarowej przedstawiono na ryc.1.

Ryc.1 Schemat blokowy aparatury pomiarowej Problemy

Pierwszym problemem występującym przy tego rodzaju badaniach jest sam badany obiekt, czyli człowiek. Zróżnicowane kształty ciała, drżenie mięśni, pocenie się i owłosienie poważnie utrudniają sam proces badania.

Drugim problemem okazało się zbudowanie klatki Faradaya, zapewniającej maksymalne ograniczenie zakłóceń pochodzenia zewnętrznego.

Trzecim problemem jest ciągłe doskonalenie aparatów pomiarowych.

Czwartym problemem jest poprawna analiza uzyskanych wyników.

Piątym – i na pewno nie ostatnim – jest ciągły brak finansów.

Wyniki badań

Część wyników naszych prac jest zawarta w artykułach przedstawionych na międzynarodowych konferencjach naukowych – Pekin 1989,1990, 1992, 1994. 1996, 1998, Warszawa, Rzym, Oslo 1994, Paryż, Falsterbo 1996, Poznań 1998.

Kilka przykładów wyników naszych badań przedstawiamy poniżej :
Ryc.2 a) Zapisu zmiennego pola elektrycznego serca człowieka


b) Zapis ECG Na ryc.2 przedstawiono przykład zapisu zmiennego pola elektrycznego serca człowieka i dla porównania kontaktowy zapis ECG.
Ryc.3 Przykłady PE dłoni mistrzów Qigongu Marcusa Bongarta i Wan Su Jiana

Ryc.3 Przykłady PE dłoni mistrza Qigongu Marcusa Bongarta

Na ryc.3 przedstawiono przykłady PE dłoni mistrzów Qigongu Marcusa Bongarta i Wan Su Jiana.

Ryc.3 Przykłady PE dłoni mistrza Qigongu Wan Su Jiana

W badaniach stałego pola elektrycznego PES organizmu człowieka wyniki podaje się w jednostkach potencjału elektrycznego czyli w woltach ( V ) na powierzchni skóry. Oczywiście pomiar jest wykonywany bezkontaktowo. Antena znajduje się w odległości 5 cm od skóry. Po wy

konaniu kilkudziesięciu pomiarów można wyniki przedstawić w postaci cyfrowej, lub też nadać im postać graficzną, uzyskując obraz kształtu PES wokół sylwetki człowieka. Do tej pory przeprowadzono badania kilkunastu osób. Uzyskane wyniki poddano szczegółowej analizie statystycznej. Wykazano, że wyniki pomiarów potencjałów u różnych osób różnią się pomiędzy sobą w sposób istotny. Obliczenia wykazały, że wyniki osób badanych w dwóch różnych dniach nie różniły się pomiędzy sobą w sposób istotny.

Powyższe stwierdzenia świadczą o istnieniu indywidualnej charakterystyki PES człowieka, tak iż jest możliwe odróżnienie go tym sposobem od innych osób.

Przykład kształtu PES wokół kilku osób pokazano na rys. 4.

Rys.4 Przykład kształtu PES wokół kilku osób

Rys.4 Przykład kształtu PES wokół kilku osób W laboratorium Centrum Akupunktury w Warszawie przy współpracy z prof. Zbigniewem Garnuszewskim przez wiele lat mierzono PES u pacjentów poddanych zabiegom akupunktury. Pomiary wykonywano przed i po zabiegu. Obserwowano powstające wskutek zabiegów znaczne różnice w wielkości PES w różnych miejscach ciała. Wyniki tych prac były przedstawiane na kilku kongresach akupunktury.
Rys.5 Kształt linii PES wokół mężczyzny przed i po zabiegu akupunktury

Rys.5 Kształt linii PES wokół mężczyzny przed i po zabiegu akupunktury

Rys.5b Kształt linii PES wokół mężczyzny przed i po zabiegu akupunktury

Na rys. 5 przedstawiono kształt linii PES wokół mężczyzny przed i po zabiegu akupunktury. Widoczne są różnice spowodowane zabiegiem.

Omówienie wyników i wnioski

Prowadzone przez nas badania potwierdzają przedstawione na wstępie hipotezy i przypuszczenia. Pole elektryczne generowane przez organizm człowieka sięga daleko poza granice jego ciała. Część tego pola powstaje wskutek pracy mięśni i serca. Zmienne PE o szczególnej charakterystyce powstaje wskutek ruchów rąk i całego ciała, wytwarzających i utrzymujących własny ładunek quasi elektrostatyczny.

W badaniach zmiennego PE, wytwarzanego przez osoby praktykujące Qigong medyczny stwierdzono znaczne podobieństwo szczegółów sygnałów pochodzących od różnych osób w takich samych warunkach eksperymentalnych. Na przykład wyniki przedstawione przez nas w 1996 roku dokumentowały trzy charakterystyczne rodzaje PE towarzyszące różnym rodzajom energii qi wytwarzanej przez Marcusa Bongarta i Wan Su Jiana. W zapisach tzw. qi ( – ) przeważają długie serie impulsów, powoli narastające i opadające, natomiast podczas generowania qi ( + ) rejestruje się krótkie serie impulsów o większej niż poprzednio amplitudzie, lecz krótszym czasie narastania i opadania. Oprócz tych dwóch wyraźnie się wyodrębniających rodzajów qi, wytwarzają oni też tzw. qi niezróżnicowane. Są to bardzo długie serie impulsów wielofazowych o średniej amplitudzie.

W 1998 roku wykonano serię badań, w których stwierdzono, że PE towarzyszące wysyłaniu energii qi meridianów różnych narządów ( serca, płuc, nerek ) też jest inne w każdym z tych rodzajów emisji. Można więc przypuszczać, że sygnały PE niosą jakąś informację odbieraną przez organizm pacjenta, zwłaszcza, że są to sygnały zadziwiająco silne (rys. 6).

Rys.6 PE towarzyszący wysyłaniu energii qi z meridianów różnych narządów (serca, płuc, nerek)

Rys.6 PE towarzyszący wysyłaniu energii qi z meridianów różnych narządów (serca, płuc, nerek) Natężenie PE osiąga często wartość 20 V/m. Przedstawiona hipoteza jest przez nas szczegółowo badana. Przeprowadzono również badania na grupie 20 osób, które w ciągu jednego roku uczestniczyły w kursie szkolenia kadr instruktorskich Qigongu.

Statystyczne obliczenia wyników badań wykazały, że w kolejnych etapach szkolenia wzrasta zdolność do wytwarzania zmiennego PE przy pomocy rąk. Wzrasta również stopień zróżnicowania siły i częstotliwości mierzonych sygnałów. Przedstawione przez nas wyniki pomiarów PE są pierwszą próbą rozpoznania informacji niesionej przez tzw. energię qi lub tzw. bioenergię. Na obecnym etapie badań nie wypowiadamy się ostatecznie czy mierzone przez nas pola elektryczne są tożsame z energią qi czy też jej tylko towarzyszą. Sądzimy, że bliższe poznanie treści informacji zawartej w PE umożliwi stworzenie nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych.

Marcus Bongart